Μεταθανάτια δωρεά οργάνων και μεταμόσχευση

Τι ισχύει στην Κύπρο σχετικά με τη συναίνεση
που αφορά τη Δωρεά Οργάνων;

Στην Κύπρο η δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων διέπεται από τον Νόμο 127(Ι)2012, ο περί Αφαιρέσεων και Μεταμοσχεύσεων Νόμος του 2012 και ο Τροποποιητικός Νόμος 102(Ι)2014. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, αν ο δυνητικός πτωματικός δότης δεν είχε εκφράσει τη συναίνεσή του ή την άρνησή του, διενεργείται αφαίρεση οργάνων εφόσον συγκατατίθεται ο νενομισμένος αντιπρόσωπός του. Η σειρά προτεραιότητας, σε περίπτωση ασυμφωνίας, όπως αναφέρεται είναι: (α) σύζυγος, (β) ενήλικο τέκνο, (γ) γονέας ή ασκών την κηδεμονία/επιμέλεια, (δ) αδελφός/ή, (ε) παππούς, (στ) εγγονός/η, (ζ) πατριός ή μητριά, (η) ετεροθαλής αδελφός, (θ) φίλος από στενή προσωπική σχέση.

Τι είναι η «εικαζόμενη» συναίνεση;

Είναι η νομοθετική ρύθμιση που προβλέπει ότι όλοι οι πολίτες μιας χώρας θεωρούνται δωρητές και εν δυνάμει δότες οργάνων, εκτός αν έχουν δηλώσει εγγράφως το αντίθετο. Δηλαδή, η αφαίρεση ενός ή περισσοτέρων οργάνων από ενήλικο θανόν πρόσωπο πραγματοποιείται εφόσον -όσο ζούσε- δεν είχε εκφράσει την αντίθεσή του. Στις χώρες όπου ισχύει αυτή η νομοθεσία, πάλι ενημερώνεται η οικογένεια και ζητείται η συναίνεσή της για να υλοποιηθεί η διαδικασία δωρεάς οργάνων. Στην Κύπρο δεν ισχύει αυτή η διαδικασία.

Είναι σημαντικό να εκφράσω και να δηλώσω την επιθυμία μου;

Η απάντηση είναι ναι, γεγονός που αποδεικνύει ότι γνωρίζω σχετικά με τη δωρεά οργάνων, είμαι ευαισθητοποιημένος και επιθυμώ να βοηθήσω και να προσφέρω ζωή σ’ έναν ή/και περισσότερους ανθρώπους που χρειάζονται μεταμόσχευση οργάνου/ων.

Χρειάζεται να ενημερώσω την οικογένειά μου ότι επιθυμώ να δοθούν τα όργανά μου;

Η οικογένειά σας πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων τις πεποιθήσεις σας σχετικά με αυτό το ευαίσθητο θέμα ώστε να μην υπάρχει καμία αμφιβολία. Συνήθως μια τέτοια απόφαση γίνεται σεβαστή ως εκπλήρωση της επιθυμίας σας. Στο πλαίσιο του δύσκολου έργου της ανακοίνωσης του θανάτου, τα μέλη κάθε οικογένειας διακατέχονται από βαρύτατη θλίψη. Ωστόσο, η λήψη μιας τόσο κρίσιμης απόφασης γίνεται συνειδητά, αφού ο δότης είχε εκφράσει την επιθυμία του πριν από τον θάνατό του. Επιπλέον, απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη διαδικασίας δωρεάς οργάνων, εκτός από την πιστοποίηση εγκεφαλικού θανάτου, είναι η συναίνεση των συγγενών τού εκλιπόντος, όπως περιγράφεται στο Άρθρο 20 του Νόμου.

Μπορώ να κάνω μετά θάνατον δωρεά οργάνου προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο;

Η απάντηση είναι όχι. Η κατευθυνόμενη δωρεά ιστών και οργάνων μετά από τον θάνατο ενός δότη προς έναν συγκεκριμένο λήπτη, δεν επιτρέπεται. Εξάλλου απαγορεύεται ρητώς, βάσει σχετικής νομοθεσίας (Άρθρο 25). Οποιαδήποτε υπόδειξη από τον δωρητή ή την οικογένεια του δότη οργάνων, δεν λαμβάνεται υπόψη. Η κατανομή των οργάνων γίνεται σύμφωνα με επιστημονικά κριτήρια και σειρά προτεραιότητας, με τη χρήση εξειδικευμένου λογισμικού ηλεκτρονικού υπολογιστή, διαδικασία που εποπτεύεται από το Συμβούλιο Μεταμοσχεύσεων.

Πώς πιστοποιείται ο θάνατος;

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου από δύο ειδικούς ιατρούς (Εντατικολόγο / Νευρολόγο / Νευροχειρουργό / Αναισθησιολόγο / Καρδιολόγο /Πνευμονολόγο/Γενικό Παθολόγο) με συγκεκριμένη τυποποιημένη διαδικασία εξέτασης. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 6 ωρών. Εάν κριθεί αναγκαίο μπορεί να διεξαχθούν και άλλες, κυρίως, απεικονιστικές εξετάσεις. Όταν ολοκληρωθεί και η δεύτερη εξέταση, σημειώνεται και η ώρα θανάτου. Στους ιατρούς που διεξάγουν τη διαδικασία διάγνωσης του εγκεφαλικού θανάτου, δεν συμμετέχει ιατρός μεταμοσχευτικής ομάδας, επειδή η διαδικασία της διάγνωσης του εγκεφαλικού θανάτου είναι και πρέπει να είναι ανεξάρτητη από το ενδεχόμενο της δωρεάς οργάνων. Δεν έχει ποτέ δημοσιευθεί έγκυρη και τεκμηριωμένη περίπτωση ατόμου που να έχει διαγνωσθεί με εγκεφαλικό θάνατο με την ενδεδειγμένη διαδικασία, ενώ δεν ήταν εγκεφαλικά νεκρό. Δημοσιεύματα στον τύπο για τέτοιες περιπτώσεις βασίζονται σε ατελή πληροφόρηση για το τι σημαίνει εγκεφαλικός θάνατος, με αποτέλεσμα να υπάρχει σύγχυση του εγκεφαλικού θανάτου με άλλες καταστάσεις, όπως κώμα και φυτική κατάσταση.

Αν οι ιατροί γνωρίζουν ότι θέλω να γίνω δωρητής οργάνων, θα με αφήσουν να πεθάνω;

Η απάντηση είναι όχι. Η έναρξη της μεταμοσχευτικής διαδικασίας προϋποθέτει πρώτα την πιστοποίηση θανάτου. Η εκπαίδευση, η ηθική και η δεοντολογία του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού τής Μονάδας Εντατικής Θεραπείας βασίζεται στην αρχή ότι: «Η δωρεά οργάνων έρχεται πάντα δεύτερη σε σχέση με τους βασικούς ιατρικούς χειρισμούς. Προέχει η επιβίωση του ασθενούς και όλες οι προσπάθειες εστιάζονται σε αυτό».

Πώς οργανώνεται η διαδικασία δωρεάς οργάνων προς μεταμόσχευση;

Απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη οποιασδήποτε διαδικασίας είναι η πιστοποίηση του εγκεφαλικού θανάτου (Ν. 127/2012). Σύμφωνα με τον Νόμο, μετά από την πιστοποίηση του εγκεφαλικού θανάτου και εφόσον οι λειτουργίες ορισμένων οργάνων διατηρούνται με τεχνητά μέσα, ο Συντονιστής Μεταμοσχεύσεων, σε συνεργασία με τους υπεύθυνους ιατρούς που διαπίστωσαν τον εγκεφαλικό θάνατο ή/και με τη βοήθεια ψυχολόγου, ενημερώνει τους συγγενείς του εκλιπόντος για τη δυνατότητα δωρεάς ιστών και οργάνων με σκοπό τη μεταμόσχευση, ώστε να ληφθεί η συναίνεση ή η άρνησή τους, όπως προβλέπεται από το Εδάφιο 3 του Άρθρου 20. Aν ο εκλιπών είχε αποκλείσει τη δωρεά οργάνων όσο βρισκόταν εν ζωή, τότε σταματά η διαδικασία δωρεάς οργάνων. Διαφορετικά, κατόπιν γραπτής συναίνεσης της οικογένειάς του, ενεργοποιείται η διαδικασία της δωρεάς από τον δότη στους υποψήφιους λήπτες και συντονίζεται από τον Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων. Το Συμβούλιο Μεταμοσχεύσεων Κύπρου, ως κεντρικός συντονιστικός φορέας, επιβλέπει και διασφαλίζει την ποιότητα σε όλες τις διαδικασίες, από την αφαίρεση των οργάνων μέχρι τη μεταμόσχευση.